دستگاهها و مایه های آوازی موسیقی اصیل (سنتی )را چگونه می توان باز شناخت و از هم تفکیک کرد ؟

دستگاهها و مایه های آوازی موسیقی اصیل (سنتی )را چگونه می توان باز شناخت و از هم تفکیک کرد ؟
تشخیص اینکه تصنیف یا آواز یا قطعه موسیقی ای که می شنویم در کدام دستگاه یا مایه موسیقی است بدون سابقه انس با موسیقی و شنیدنیهای پیاپی و فراوان امکان پذیر نیست کسی که به این امر علاقه مند است باید از روی اشتیاق و به شکل مستمر آثار موسیقی سنتی را بشنود و سعی کند شعر و ملودی تصنیف ها و آثار موزونی را که دوست دارد به خاطر بسپرد و در هر فرصت آنها را پیش خود زمزمه کند . مداومت بر این کار رفته رفته محفوظات موسیقی شخص را کاملتر و متنوعتر می سازد و ذوق او را پرورش می دهد تا جایی که پس از یک مقطع زمانی وقتی اثری را می شنود ناخود آگاه مشابهت خاصی بین حالت و حس کلی آن اثر با برخی آثاری که قبلا در ذهن داشته احساس می کند درک این مشابهت ها و تلاش کنجکاوانه برای فهم علت وجودی آن باعث می شود که شخص با مفهوم «دستگاه» آشنا شود .
برای تسریع در این کار می توان از هر دستگاه و مایه آوازی سه تا پنج تصنیف مشهور را تدریجا از بر کرد و آنها را در ذهن مبنای تشخیص آثار دیگر قرار داد در این صورت هر بار که آواز یا تصنیف جدیدی می شنویم اگر در فرود پایانی آن آواز یا تصنیف قدری با حفظ همان حالت و تنالیته ، زیر لب زمزمه کنیم سریعا یکی از تصنیفهای مشهوری که قبلا در ذهن داشتیم بر زبانمان جاری می شود و از این طریق می توانیم دستگاه یا مایه آوازی اثر جدید را بفهمیم اینک به تصنیفهای آشنای هر دستگاه (که معمولا در آرشیو ها موجود است و در شبکه های رادیویی پخش می شود)اشاره می کنیم :

دستگاه سه گاه
افتخار آفاق / من از روز ازل / آسمان عشق / می دانم / دل شیدا / دیده بیخواب / ساز قصه گو / نازلیلی/ پیمانه / تار زلف (محمدرضا شجریان)
سرو سیمین/ با من / اسیر نگاه (علیرضا افتخاری )
بخت همراه / سرو بلند / وطن (ایرج بسطامی)
قرار غم (شهرام ناظری)

دستگاه چهارگاه
هزار دستان / صبح است ساقیا/ بوی باران / اشک پدر (محمدرضا شجریان)
می گذرم / سفر کرده / کویاری (علیرضا افتخاری)
شباهنگام / بوی نوروز (ایرج بسطامی)
من ترک می و شاهد و ساغر نمی کنم (شهرام ناظری)
ساز شکسته (غلامحسین اشرفی)
پرده بگردان / گل همیشه بهار (بیژن کامکار)

دستگاه ماهور
مرغ سحر / سرو جمان / شب وصال / زمن نگارم / زدست محبوب / دل شدگان / سپیده / مژده باد صبا / بی همزبان / خسرو خوبان (محمدرضا شجریان)
بامن صنما / بی من مرو / آزادی (شهرام ناظری)
آینه سیما / گل به دامن (بیژن بیژنی)

دستگاه شور
سلسله مو / پرند شوشتری / هرچه کنی بکن مکن/ مزرع سبز / نازار دلی / ای امان / اشک مهتاب (محمدرضا شجریان)
می جوانی / حریر مهتاب / گل پونه ها (ایرج بسطامی)
آتش کاروان / ای امان / دیدم صنمی سروقدی (علیرضا افتخاری )
اوج آسمانها (محمد اصفهانی)

دستگاه همایون
باغ نظر / یاد باد / گل باغ آشنایی (محمدرضا شجریان)
سرگشته (قوامی ، محمد اصفهانی)
جلوه گل (صدیق تعریف )
چه دلها / افق مهر / بیاد رهی (ایرج بسطامی )
خزان عشق (بدیع زاده )
توشه عمر (بنان ، محمد اصفهانی) ، ای ساقیا (رضوی سروستانی)

دستگاه نوا
جا جهان / چهره به چهره / ای یوسف خوشنام ما / میخانه / بی همگان (محمدرضا شجریان)
ای دل اگر عاشقی / بیا بیا دلدار من / کمان ابرو (علیرضا افتخاری)
کاروان (شهرام ناظری)
سیر نمی شوم زتو (فرشاد جمالی)

دستگاه راست پنجگاه
در ازل پرتو حسنت/ سمن بویان / بوسه های باران (محمدرضا شجریان)
فغان گل / مستان سلامت می کنند (شهرام ناظری)
ای ساربان / تصنیف راست و پروانه (سالار عقیلی)
چرخ نیلوفری (ایرج بسطامی)

مایه دشتی
چشم نرگس / دولت عشق / خاکستر / داروک / از خون جوانان وطن / شیدایی / یاد تو / گنبد مینا / بارون / در کوچه سار شب (محمدرضا شجریان)
صدایم کن / راز چشم / با ما منشین (علیرضا افتخاری)
گریه کن / موسم گل (ایرج بسطامی)
الهه ناز (بنان ، غلامحسن اشرفی)
پیک سحری (محمد اصفهانی )   شب جدایی (همایون شجریان)

مایه ابو عطا
بهار دلکش / پیام نسیم / دل بردی از من / سرو خجل / کبوتر (محمدرضا شجریان)
فسانه / هزار جهد / ذلیل و بیچاره (ایرج بسطامی)
سرمستان / آتش دل (علیرضا افتخاری)
شور و شیدایی (صدیق تعریف)
بامن صنما (شهرام ناظری)
نسیم سحر (رضوی سروستانی)

مایه افشاری
ازکفم رها / آرام جان / نه قدرت / دلم / نی زن / دل مجنون / باد خزان / دوش دوش / مثنوی برنامه افطار (محمدرضا شجریان)
در بهار امید / هروایه (شهرام ناظری)
الا یا ایها الساقی (ایرج بسطامی)              درگلستان (افتخاری)
مرغ شباهنگ (محمودی خوانساری)         آتشین لاله (بنان)

مایه بیات ترک (بیات زند)
در خیال / بیاد عارف / آستان جانان / صنما / یعنی چه (محمدرضا شجریان)
اندک اندک / الایا ایها الساقی / درس سحر / چشم براه / سفر (شهرام ناظری)
عشوه های پنهانی / شورآفرین (علیرضا افتخاری)
سکوت گویا (ایرج بسطامی )
جلوه ها / غبار راه(عبدالوهاب شهیدی)

مایه بیات اصفهان
بته چین / جان عشاق / ما سرخوشان مست (محمدرضا شجریان)
می ناب / نگاه عاشق / تا بهار دلنشین (بنان)
سلسله موی دوست(ایرج بسطامی)
شور عاشقانه / عشق شوری در نهاد نا نهاد / بازگشته / آمد ... (علیرضا افتخاری)
سخن تازه / آب حیات عشق / من ندانستم (شهرام ناظری)
عاشق شده ای ای دل / شب هجران (بیژن بیژنی)
گلم / نادیده رخت (رضوی سروستانی)
شاه شمشاد قدان (سالار عقیلی)

دستگاه شور
نام آهنگ	خواننده
چه شورها	بنان
امید دل من	بنان
یاد ایام	شجریان
مزرع سبز فلک	شجریان
چشم بی سرمه	شجریان
زیبا ترین	افتخاری
نرگس مست	شهیدی
کرشمه نرگس	سیامک شجریان
پرند شوشتری	شجریان
بی تو به سر نمی شود	شهیدی

آواز ابوعطا
نام آهنگ	خواننده
دل بردی از من	شجریان
سرو خجل	شجریان
باد نوروزی	شجریان
بهار دلکش	شجریان
نسیم سحر	رضوی سروستانی-تعریف
ای از فروغ رویت	تعریف
بخت جوان	رستمیان
یار دلنواز	جهاندار
سرمستان	افتخاری
روز و شب	افتخاری
آتش دل	افتخاری-تاج اصفهانی

آواز دشتی
نام آهنگ	خواننده
دولت عشق	شجریان
دل بردی از من	شجریان
های های	شجریان
آتشی در سینه دارم	شهیدی
ذلیل و بیچاره	بسطامی
شانه بر زلف	تعریف
کاروان	بنان
الهه ناز	بنان
ای ایران	بنان
حال خونین دل	افتخاری

آواز بیات زند(ترک)
نام آهنگ	خواننده
سلسله مو	شجریان
همچو فرهاد	افتخاری
یوسف خوش نام	افتخاری
ساقیا بده جامی	افتخاری
به یاد عارف	شجریان
شد از تو رسوا دل من	ایرج
آستان جانان	شجریان
از نگاه یاران	تعریف
چشم یاری	تعریف
بیاید بیاید به گلزار	ناظری
در خیال	شجریان

آواز بیات کرد
نام آهنگ	خواننده
به قربون خم	شجریان
بارون بارون	شجریان
در همه دیر مغان	شجریان

آواز افشاری
نام آهنگ	خواننده
از کفم رها	شجریان
ملکا	شجریان
دوش دوش	شجریان
دلم دلم را بردی	شجریان
ای آتشین لاله	بنان
نکنم اگر چاره دله	شهیدی
در بهار امید	ناظری
پیمانه	شهیدی
در گلستان	تاج اصفهانی-افتخاری
دیدم صنمی	افتخاری

آواز بیات اصفهان
نام آهنگ	خواننده
نادیده رخت	شهیدی
بت چین	شجریان
عیشم مدام است	شجریان
چین زلف	نادر گلچین-کرامتی
دل شیدا	ناظری
من ندانستم	ناظری
باشد از لعل	ناظری
آمد اما در نگاهش	بنان
به رهی دیدم برگ خزان

دستگاه همایون
نام آهنگ	خواننده
یاد باد	شجریان
باد صبا	شجریان
هلاک من	شجریان
تاب و توانم	شجریان
تو ای پری کجایی	قوامی
خزان عشق	بدیع زاده
جلوه گل	بدیع زاده
کاروان شهید	ناظری
تیر مژگان	نادر گلچین
داد از این دل	کرامتی

دستگاه ماهور
نام آهنگ	خواننده
اگر مستم	نادر گلچین
عشق تو	شجریان
سروچمان	شجریان
سکوت سرد زمان	شجریان
شب وصل	شجریان
تاب بنفشه	شجریان
زمن نگارم	شجریان
زدست محبوب	شجریان
سپیده	شجریان
مرغ سحر	شجریان

دستگاه نوا
نام آهنگ	خواننده
جان جهان	شجریان
چهره به چهره	شجریان
رفتم در میخانه	شجریان
نبود ز رخت	شجریان
دزده چون جان	مهدی فلاح
ما را همه شب نمی برد خواب	شجریان
ای یوسف خوش نام	شجریان
کمان ابرو	افتخاری
صلای عشق	افتخاری
بیا بیا دلدار من	افتخاری

دستگاه سه گاه
نام آهنگ	خواننده
امان از این دل	شهیدی
عروس گل	شهیدی
افتخار آفاق	شجریان
آسمان عشق	شجریان
من از روز ازل	بنان
دل شیدا	قوامی-شجریان
رسوای زمانه	قوامی
سرو سیمین	افتخاری
ساقی بده پیمانه ای	افتخاری
افسانه	افتخاری

دستگاه چهار گاه
نام آهنگ	خواننده
ای آیتی ز رویت	صدیف
نگارا	شهیدی
صبح و ساقیا	شجریان
خورشیدی دگر	شجریان
هزار دستان	شجریان
ای برادر	ناظری
کجا سفر رفتی	افتخاری
پیغام	افتخاری
گنبد سبز خضرا	افتخاری
تو دوری از برم	قوامی
بوی باران	شجریان

دستگاه راست پنجگاه
نام آهنگ	خواننده
بوسه های باران	شجریان
قاصد	شجریان
خانه ام آتش گرفته است	شجریان
در ازل	شجریان
چشم نوش	شجریان
هست شب	شجریان
بهاران آبیدر	ناظری
در گلستانه	ناظری
ترسم که اشک	افتخاری
الا ای آهوی وحشی	افتخاری

موضوعات مرتبط: موسیقی در رادیو

تاريخ : سه شنبه بیست و هفتم اسفند ۱۳۹۸ | 13:31 | نویسنده : محمد رضا خاکپور |

.: Weblog Themes By M a h S k i n:.

درباره رادیو

برنامه سازی در رادیو

دستگاهها و مایه های آوازی موسیقی اصیل (سنتی )را چگونه می توان باز شناخت و از هم تفکیک کرد ؟

محمد رضا خاکپور

درباره رادیو برنامه سازی در رادیو

دستگاهها و مایه های آوازی موسیقی اصیل (سنتی )را چگونه می توان باز شناخت و از هم تفکیک کرد ؟